Лекција 4. Пост-вистина и информациски нарушувања

ВОВЕД

Денес, медиумите и интернетот се преплавени со огромна количина информации, од кои значителен дел е неточен или целосно лажен. Оваа презацитеност со информации ја префрла одговорноста врз поединците – самите тие треба да утврдат што е вистина, а што не.

Последиците од широко распространетата дезинформација можат да бидат сериозни. Ако голем дел од населението верува во фактички неточни тврдења, тогаш одлуките – и политички и општествени – се базираат врз лажни темели, што може да го загрози општото добро. Овие динамики ја потенцираат суштинската важност на точните информации во формирањето на колективни политики и индивидуални избори.

За ефикасно справување со дезинформациите и манипулативните содржини, неопходно е да се разберат неколку клучни поими – како луѓето добиваат информации, како ги формираат своите убедувања и ставови, и како функционираат механизмите преку кои лажните информации се создаваат, се шират и стануваат убедливи.

ПОСТ-ВИСТИНА

Во сè поголем број случаи, луѓето се склони да веруваат во информации што се усогласени со нивните емоции и лични уверувања, наместо во факти што се објективно потврдени.

Терминот пост-вистина се однесува на состојби во кои објективните факти имаат помало влијание врз јавното мислење отколку влијанието на емоциите и личните уверувања.

Политиката на пост-вистина напредува во поларизирана средина, каде што „вистината“ е поделенa на „моја вистина“ и „твoја вистина“. Лажните вести ја продлабочуваат поларизацијата, предизвикуваат корупција и го разјадуваат ткивото на демократијата. Со други зборови, веќе постоечките политички и општествени поделби се дополнително зајакнати преку ширењето на лажни информации.

Информациски нарушувања

Терминот „лажни вести“ не ја опфаќа целата сложеност на погрешната и манипулативна содржина, бидејќи дел од таквата содржина не е нужно целосно лажна. Затоа, во научната и медиумската заедница сè почесто се користи терминот „информациски нарушувања“, кој се однесува на поширок феномен што вклучува различни степени на измама, манипулација и штета.Постојат три главни категории на информациски нарушувања.

1. Дезинформација: Содржина што е намерно лажна и се споделува со цел да предизвика штета. Примери за дезинформација се: фабрикувани или манипулирани фотографии и видеа, теории на заговор или лажни гласини.
   
   За време на претседателските избори во Франција во 2017 година, на
   социјалните мрежи се прошири гласина дека Емануел Макрон има тајна сметка на Бахамите. Беа објавени лажни документи со негов потпис и лажни податоци од наводна банка. Истрагата докажа дека сето тоа било фабрикувано, со цел да се дискредитира
   кандидатот и да се одвратат гласачите. Во последните три години се проширија бројни
   мисинформации поврзани со војната во Украина. Статијата на Snopes со наслов UKRAINE: New Crisis, Grimly Familiar Disinformation Trends открива голем број рециклирани видеа, навредливи мемиња, како и теории на заговор што шират страв, кои се класифицирани како дезинформации.

1. Мисинформација: Дезинформацијата претставува содржина што е намерно лажна и се споделува со намерна цел да предизвика штета. Примери за тоа се фабрикувана или манипулирана аудиовизуелна содржина, теории на заговор или гласини. Од друга страна, мисинформац
2. ија се појавува кога лажна информација се споделува без намера да се наштети. Кога дезинформација ќе биде споделена од лице што не е свесно дека таа е лажна или погрешна, таа преминува во мисинформација. Ова вклучува неточни наслови на фотографии, погрешни датуми, статистики или преводи.
   Пример:Во 2017 година, тројца француски полицајци и еден турист беа застрелани од страна на борец на ИСИС. Ден по трагичниот настан, Пол Голдинг, лидер на британска крајнодесничарска политичка организација, објави видео тврдејќи дека муслиманите во Лондон го славеле терористичкиот напад. Всушност, видеото првично било објавено на YouTube во 2009 година и прикажувало група Пакистанци кои слават победа на Пакистан во крикет натпревар.

1. Малинформација: Споделување на вистинска информација со цел да сепредизвика штета, најчесто преку изнесување на податоци што треба даостанат приватни во јавност или со намерна злоупотреба на точнаинформација, на пример преку извртување на контекстот, датумот иливремето.
   
   Пример: Во 2016 година беше хакирана електронската пошта на ЏонПодеста, шеф на претседателската кампања на Хилари Клинтон, инеговите мејлови беа објавени од страна на Wikileaks. Подеста одби даја потврди или негира автентичноста на мејловите. Истрагата наамериканските разузнавачки агенции утврди дека нема докази зафалсификат. Поголемиот дел од електронската кореспонденција сеоднесуваше на вообичаена комуникација поврзана со кампањата, нообјавувањето на содржината откри детали за внатрешнотофункционирање на претседателската кампања.
   

   ---

Типови на информациски нарушувања

Манипулирана содржина

содржинаОва се случува кога автентична содржина е изменета или обработена нанекој начин со цел да измами.

Пример: Студентката Ема Гонзалез и уштетројца нејзини соученици, кои преживеалепукање во училиште во Флорида, беафотографирани за насловната страница насписанието Teen Vogue, а магазинот изработивидео во кое Гонзалез кинe мета за пукање наполовина. 

Фабрикувана содржина

Оваа категорија опишува содржина што нема никаква фактичка основа и е целосно измислена.

Пример: IВо 2012 година, на YouTube беше објавено

Дипфејкови

Фабрикувана содржина што се користи за изработка на видео и аудио,создавајќи убедливи, но лажни претстави за луѓе.

Погрешно насочена содржина

Автентична информација претставена надвор од контекст. Може да сепојави во различни форми, како на пример: избор на делумен сегмент однекој цитат за да се поддржи одреден став, или создавање статистичкиподатоци што поддржуваат конкретно тврдење.

Пример: Тврдењата дека УНЕСКО го отстранил местото на раѓање на Исусод Листата на светско наследство го изоставуваат контекстот – декалокацијата била отстранета само од листата на загрозени места, порадиуспешно извршени реставрации.

Лажен контекст

Содржина што е автентична, но е претставена во нова рамка и споделенасо лажен контекстуален опис.

Пример: Во 2019 година, фотографииод ѓубре во Хајд Парк погрешно беаповрзани со протест за глобалнотозатоплување, иако настанот немалникаква врска со протестот.

Лажна поврзаност

Станува збор за техника наречена „кликбејт“, која се користи за привлекување внимание и добивање кликови преку прилично лажни и сензационалистички наслови, визуелни елементи или описи.

Пример: Тврдењата за „куќи за 1 фунта во Италија“ често гиизоставуваат значајните (задолжителни) трошоци за реновирање, сошто ги доведуваат потенцијалните купувачи во заблуда.

Имитациска содржина

Оваа категорија опишува имитирање на веродостојни извори. На пример,логото на познат бренд или име се користи заедно со лажна содржина.

Пример: Лажна веб-страница, која го имитираше белгискиот весникLe Soir, лажно тврдеше дека кампањата на Макрон билафинансирана од Саудиска Арабија, со што се ширеа дезинформацииза време на француските избори во 2017 година.

Теории на заговор

Теориите на заговор се обидуваат да објаснат значајни настани иоколности како злонамерни дела на тајни и моќни луѓе или групи.

Пример: Непотврдени тврдења дека COVID-19 потекнува од кинескалабораторија продолжија да циркулираат, и покрај научните доказишто ги оспоруваат овие теории.

Сатира и пародија

Општо земено, сатиричните и пародиските вести не се вклучени вотипологијата на информациски нарушувања, бидејќи немаат намера дадоведат во заблуда или да предизвикаат штета. Сепак, постои потенцијалда ги измамат луѓето. Кога ваквата содржина се споделува и пресподелува,оригиналниот контекст може да се изгуби, што може да доведе допогрешни толкувања.
Пример: Една пародиска статија од 2012 година, во која Ким Џонг-Ун беше прогласен за „Најсексапилен маж“, беше погрешно сфатенакако вистинска од некои медиуми.

Справување со информациски нарушувања

Справувањето со мисинформации бара вештини за критичко размислување, а борбата против информациските нарушувања бара мултидисциплинарен пристап:

• Едукација – Промовирање на медиумска писменост за да им се помогне на учениците критички да пристапуваат кон содржината и да ја оценуваат нејзината веродостојност.
• Регулација – Различните платформи треба да воведат мерки за намалување на ширењето на дезинформации.
• Технологија – Развивање алатки за откривање и означување на фабрикувана содржина.

ЗАКЛУЧОК

Информациските нарушувања претставуваат сериозен предизвик во дигиталната ера. Преку разбирање на нивните типови и механизми, учениците можат да станат посвесни и да го намалат штетното влијание на ваквата лажна содржина. Затоа, бидејќи секојдневно се соочуваме со овие појави, од особена важност е да се поттикнува критичко размислување и медиумска писменост.