Mësimi 4. Epoka Post së Vërtetës dhe Çrregullimi i Informacionit

HYRJE

Në ditët e sotme, mediat dhe interneti janë të përmbytur me sasi të mëdha informacioni, i cili shpesh përfshin një sasi të konsiderueshme përmbajtjeje të
rreme. Kjo mbingarkesë me informacion i vendos individët përpara sfidës për të dalluar atë që është e vërtetë nga ajo që është e rreme.

Pasojat e përhapjes së gjerë të keqinformimit mund të jenë të mëdha. Nëse një pjesë e konsiderueshme e popullsisë beson në informacione të pasakta, kjo mund të çojë në marrjen e vendimeve politike dhe shoqërore të bazuara në të pavërteta, duke dëmtuar mirëqenien e përgjithshme të komunitetit. Këto dinamika nënvizojnë rëndësinë kritike që ka informacioni i saktë në formësimin e politikave kolektive dhe zgjedhjeve individuale.

Për të luftuar në mënyrë efektive keqinformimin dhe dezinformimin, është thelbësore të kuptohen disa koncepte kyçe. Kjo përfshin të kuptuarit e mekanizmave përmes të cilëve njerëzit marrin informacion dhe formojnë opinionet dhe besimet e tyre. Gjithashtu, është e rëndësishme të analizohen mënyrat se si krijohet informacioni i rremë, si përhapet dhe pse është aq efektiv.

POST-E VËRTETA

Njerëzit gjithnjë e më shumë i besojnë informacionit që u përshtatet ndjenjave dhe bindjeve të tyre personale, në vend që të kërkojnë dhe të pranojnë informacion që konsiderohet faktik dhe objektiv.

Post-e vërteta përkufizohet si një situatë në të cilën faktet objektive kanë më pak ndikim në formësimin e opinionit publik sesa thirrjet ndaj emocioneve dhe bindjeve personale.

Politikat post-së vërtetës lulëzojnë në një mjedis të polarizuar, ku “vetë ideja e së vërtetës ndahet në nocione si e vërteta ime kundrejt së vërtetës tënde”.

Lajmet e rreme e thellojnë edhe më shumë polarizimin, shkaktojnë korrupsion
dhe dëmtojnë “strukturën e demokracisë”. Me fjalë të tjera, ndarjet ekzistuese
politike dhe shoqërore përforcohen nga lajmet e rreme.

ÇRREGULLIMI I INFORMACIONIT
Termi "lajme të rreme" nuk e përfshin të gjithë spektrin e përmbajtjes mashtruese, pasi disa prej këtyre përmbajtjeve nuk janë domosdoshmërisht të rreme. Për të adresuar këtë kufizim, është prezantuar koncepti i “çrregullimit të informacionit”, i cili pasqyron një fenomen kompleks, të karakterizuar nga nivele të ndryshme mashtrimi dhe dëmi. Ekziston ndotje e lehtë e informacionit, e cila është relativisht e padëmshme, dhe informacion në nivel të lartë, i cili është thellësisht mashtrues. Çrregullimi i informacionit ndahet në tre kategori kryesore.

1. Dezinformimi: Dezinformimi është përmbajtje që është qëllimisht e rreme dhe shpërndahet me synimin për të shkaktuar dëm. Shembuj përfshijnë përmbajtje audio-vizuale të fabrikuara ose të manipuluara, teori konspirative apo thashetheme.
   
   Për shembull, gjatë zgjedhjeve presidenciale franceze në vitin 2017, një thashethem u përhap në rrjetet sociale se Emmanuel Macron kishte një llogari të fshehtë offshore në Bahamas. Dokumente të ndryshme qarkulluan online, përfshirë kontratën me bankën (duke përfshirë nënshkrimin e Macron-it dhe informacionin e kontaktit të bankës), por të gjitha u vërtetuan si të fabrikuara. Qëllimi ishte të dekurajoheshin votuesit francezë që të votonin për Macron. Gjatë tre viteve të fundit, janë përhapur shumë keqinformime rreth luftës në Ukrainë. Artikull i Snopes  UKRAINE: New Crisis, Grimly Familiar Disinformation Trends zbulon një sërë videosh të ripërdorura, meme fyese dhe teori konspirative që nxisin frikë, si forma të dezinformimit.
2. Keqinformimi:  Dezinformimi është përmbajtje që është qëllimisht e rreme dhe shpërndahet për të shkaktuar dëm. Shembuj përfshijnë përmbajtje audio vizuale të fabrikuara ose të manipuluara, teori konspirative apo thashetheme. Keqinformimi ndodh kur përhapet informacion i rremë, por pa qëllim të keq. Kur dezinformimi shpërndahet nga një person që nuk është i vetëdijshëm se informacioni është i rremë apo i shtrembëruar, ai kthehet në keqinformim. Kjo përfshin tituj të pasaktë të fotografive, data të gabuara, statistika të shtrembëruara ose përkthime të pasakta.
   Shembull: Në vitin 2017, tre oficerë të policisë franceze dhe një turist u që luan për vdekje nga një luftëtar i ISIS-it. Ditën pas këtij akti tragjik, një video e postuar nga Paul Golding, lideri i një organizate politike britanike të ekstremit të djathtë, pretendonte se myslimanët në Londër po festonin sulmin terrorist. Në fakt, videoja ishte postuar fi limisht në YouTube në vitin 2009 dhe tregonte
   një grup pakistanezësh që festonin fitoren e Pakistanit në një ndeshje kriketi.
   
   

1. Malinformation (Keqpërdorimi i informacionit): Keqpërdorim i informacionit nënkupton ndarjen e informacionit të vërtetë me synimin për të shkaktuar dëm, shpesh duke e nxjerrë në hapësirën publike informacionin që duhet të mbetej privat, ose përmes shtrembërimit dashakeq të informacionit të saktë, si konteksti, data apo koha.
   
   Shembull: Në vitin 2016, logaria e emailit e John Podesta-s, kreut të fushatës presidenciale të Hillary Clinton, u hakua dhe email-et e tij u publikuan nga
   Wikileaks. Podesta refuzoi të konfirmonte ose mohonte vërtetësinë e email-eve. Hetimi nga agjencitë amerikane të inteligjencës raportoi se nuk kishte
   prova për falsifikim. Shumica e email-eve pasqyronin komunikime të zakonshme të fushatës, megjithatë rrjedhja e tyre hodhi dritë mbi funksionimin e brendshëm të fushatës presidenciale.
   

   ---

LLOJET E ÇRREGULLIMIT TË INFORMACIONIT

Përmbajtje e Manipuluar

Kjo ndodh kur përmbajtja e vërtetë manipulohet ose ndryshohet në një formë të caktuar, me qëllim për të mashtruar.

Shembull: Shembull: Studentja Emma Gonzalez dhe tre bashkëmoshatarë të saj, të mbijetuar nga një sulm me armë në një shkolë në Florida, u fotografuan për të dalë në faqen e parë të revistës Teen Vogue, dhe revista krijoi një video ku Gonzalez shihet duke shqyer një tabelë shënjimi për armë

Përmbajtje e Fabrikuar

Kjo kategori përshkruan përmbajtje që nuk ka asnjë bazë faktike dhe është plotësisht e fabrikuar.

Shembull: Në vitin 2012, një  video e postuar në YouTube nga përdoruesi MrNuclearCat tregonte një shqiponjë që zbriste, rrëmbente një foshnjë nga toka dhe më pas e linte të binte disa sekonda më vonë.
Videoja u krijua nga tre studentë të një kolegji dizajni në Montreal, si pjesë e një detyre kursi për të krijuar përmbajtje që mund të mashtrojë me sukses shikuesit 

Deepfakes (Video të manipuluara në mënyrë artificiale)

Përmbajtjet e Fabrikuara përdoren për të krijuar video dhe audio të fabrikuara, duke krijuar përfaqësime bindëse, por të rreme të njerëzve.

Përmbajtje mashtruese

Informacion autentik i paraqitur jashtë kontekstit. Mund të marrë shumë forma, si për shembull përzgjedhja e një pjese të pjesshme nga një citat për të mbështetur një qëndrim, ose krijimi i statistikave që përforcojnë një pretendim të caktuar.

Shembull: Pretendimet se UNESCO e hoqi vendlindjen e Jezusit nga Lista e Trashëgimisë Botërore e lanë jashtë kontekstit faktin se vendi u hoq vetëm nga lista “në rrezik” për shkak të punimeve restauruese.

Kontekst i Rremë

Përmbajtje që është e vërtetë, por është riformuluar dhe shpërndarë me informacion të rremë kontekstual.

Shembull: Në vitin 2019, imazhe të mbeturinave në Hyde Park u lidhën gabimisht me një protestë kundër ngrohjes globale, megjithëse ngjarja nuk kishte asnjë lidhje me protestën.

Lidhje e Rreme

Është një teknikë e quajtur "clickbait", që përdoret për të tërhequr vëmendjen dhe për të nxitur klikime përmes titujve, pamjeve ose përshkrimeve tërheqëse, por shpesh mashtruese dhe sensacionaliste.

Shembull:  Pretendimet për “shtëpi me 1 paund në Itali” shpesh lënë pa përmendur kostot e konsiderueshme të rinovimit (të detyrueshme), duke i mashtruar blerësit e mundshëm.

Përmbajtje e falsifikuar (Imposter Content)

Kjo kategori përshkruan imitimin e burimeve të vërteta. Për shembull, përdoret logoja e një marke të njohur ose emri i saj përkrah përmbajtjes së rreme.

Shembull: Një faqe interneti mashtruese që imitonte gazetën belge Le Soir pretendoi në mënyrë të rreme se fushata e Macron-it ishte financuar nga Arabia Saudite, duke përhapur keqinformim gjatë zgjedhjeve franceze të vitit 2017.

Teoritë Konspirative

Teoritë konspirative përpiqen të shpjegojnë ngjarje dhe rrethana të rëndësishme si veprime të qëllimshme dhe të këqija të njerëzve apo grupeve të fshehta dhe me ndikim të madh.

Shembull: Pretendime të pa verifikuara mbi origjinën e COVID-19 në një laborator kinez vazhduan të qarkulojnë, pavarësisht provave shkencore që i kundërshtonin këto teori.

Satira dhe Parodia

Në përgjithësi, satira dhe parodia në lajme nuk përfshihen në tipologjinë e çrregullimit të informacionit, pasi nuk kanë për qëllim të mashtrojnë apo të shkaktojnë dëm. Megjithatë, ato kanë potencialin të mashtrojnë njerëzit. Kur përmbajtja ndahet dhe rishpërndahet, konteksti origjinal mund të humbasë.

Shembull: Një artikull parodik që e shpallte Kim Jong-Un si “Burri më Seksi në Botë” në vitin 2012 u mor seriozisht nga disa media dhe u raportua si i vërtetë

Adresimi i Çrregullimit të Informacionit

Të orientohesh në një mjedis të mbushur me keqinformim kërkon aftësi për mendim kritik, ndërsa luftimi i çrregullimit të informacionit kërkon një qasje të shumëanshme:

• Edukimi – Promovimi i edukimit mediatik për t’u ndihmuar studentëve të qasen në mënyrë kritike dhe të vlerësojnë përmbajtjen.
• Rregullimi – Platforma të ndryshme duhet të zbatojnë masa që reduktojnë përhapjen e keqinformimit.
• Teknologjia – Zhvillimi i mjeteve për të zbuluar dhe sinjalizuar përmbajtje të fabrikuar.
  
  

Përfundime

Çrregullimi i informacionit paraqet sfida të mëdha në epokën digjitale. Duke kuptuar llojet dhe mekanizmat e tij, nxënësit mund të bëhen më të vetëdijshëm dhe të reduktojnë dëmet që shkaktohen nga përmbajtja e rreme. Prandaj, ndërsa përballemi me këto çështje çdo ditë, është e rëndësishme të kultivojmë mendimin kritik dhe edukimin mediatik.