Mësimi 14. Analizimi i Artikujve të Lajmeve

Sot, njerëzit janë të rrethuar nga shumë lajme, të lidhura me një mori temash që i interesojnë. Megjithatë, është shumë e rëndësishme, sidomos për temat e ndjeshme, të jemi në gjendje t’i lexojmë dhe t’i kuptojmë ato në mënyrë të duhur. Për këtë qëllim, është thelbësore që njerëzit të kenë aftësitë për të zbuluar saktësinë dhe relevancën e burimit dhe të tekstit, si dhe për të lexuar dhe analizuar kritikisht përmbajtjen e artikullit. Këto aftësi janë të nevojshme sepse përpunimi i informacionit është baza për veprimet e mëtejshme të njerëzve, sidomos për çështjet për të cilat ata po lexojnë.

Duke folur për leximin kritik, mund të përcaktohet si një mënyrë aktive e të lexuarit. Ajo është një angazhim më i thellë dhe më kompleks me një tekst. Leximi kritik është një proces i analizës, interpretimit dhe, ndonjëherë, vlerësimit. Kur ne lexojmë në mënyrë kritike, përdorim aftësitë tona për të menduar kritikisht për të pyetur si tekstin ashtu edhe leximin tonë të tij.” (Duncan) 

Për këtë qëllim, është e rëndësishme të merret parasysh se si është strukturuar artikulli i lajmit; cili është burimi që po e ndan artikullin e lajmit; çfarë nga informacionet e ndara janë relevante dhe të konfirmuara dhe cili prej informacioneve është mendim i dikujt. 

Prandaj, ky tekst ofron informacion të shkurtër mbi strukturën e artikullit të lajmit, elementët e artikullit, relevancën e burimit dhe provat dhe dallimin midis mendimeve dhe fakteve.

STRUKTURA DHE ELEMENTËT E NJË ARTIKULLI LAJMI

Ka mundësi të ndryshme strukturore që mund të përdoren për zhvillimin dhe shkrimin e një artikulli ,lajmi të rëndësishëm dhe gjithëpërfshirës. 

Megjithatë, sot, struktura më e zakonshme dhe më e njohur e artikujve të lajmeve është ajo që quhet “piramida e kundërt”. Struktura e piramidës së kundërt paraqet kompozimin e lajmit nga informacioni më i rëndësishëm deri te ai më pak i rëndësishëm (shih Universiteti i Hull 2024; Telg & Lundy 2015.)

Kjo strukturë përdoret kryesisht për të tërhequr menjëherë vëmendjen dhe fokusin e lexuesit dhe për të siguruar vazhdimisht informacion shtesë që do të sqarojë tërë tekstin e lajmit.

Struktura e piramidës së kundërt të lajmit shpjegohet si më poshtë:

• Piramida e kundërt fillon me paragrafin kryesor, i cili është i njohur si "lead" ose "lede". Ky paragraf është i shkurtër dhe përfshin informacionin më të rëndësishëm rreth lajmit dhe pikën kryesore të historisë;
• Paragrafi tjetër është informacioni dytësor. Ky informacion përfshin përshkrimin e mëtejshëm të paragrafit lead me statistika shtesë dhe të dhëna të tjera relevante;
• Pjesa tjetër e piramidës përmban informacionin e pas backgroundit. Këtu janë përfshirë të gjitha ngjarjet dhe rrethanat që kanë çuar në pikën ose ngjarjen kryesore të lajmit;
• Si pjesa e fundit është informacioni shtesë. Këto janë të gjitha informacionet që mbështesin historinë kryesore dhe që nuk ishin shpjeguar më parë.

Të gjitha pjesët e mësipërme të piramidës së kundërt gjithashtu përmbajnë disa elementë të cilëve duhet t'u japin përgjigje.

Kjo strukturë e shkrimit të lajmeve duhet të përgjigjet për “pesë W-të dhe një H” (shih Bazat e Shkrimit të Lajmeve).(Who? What? When? Where? Why? How?)

Këto janë pyetje që lajmi duhet t'u japë përgjigjet për të ofruar informacionin e plotë lidhur me temën/ngjarjen.

Më saktësisht, artiku li i lajmit duhet të ofrojë përgjigjet për:

Kush? Çfarë? Kur? Ku? Pse? Si?

Disa autorë që merren me këto çështje konsiderojnë se në pjesën kryesore të piramidës duhet të ofrohet informacioni më i rëndësishëm lidhur me artikulin dhe të ndiqet me informacionin dytësor.

Në përgjithësi, artiku li i lajmit, për të qenë relevant, duhet të ndjekë strukturën e caktuar të paraqitjes së informacionit duke theksuar informacionin më të rëndësishëm që në filim dhe duke shtuar të gjitha burimet relevante që duhet të pasojnë. Këto fakte që pasojnë janë shumë të rëndësishme dhe kontribuojnë në leximin kritik të lexuesve, duke u ofruar atyre faktet që do t'u shërbejnë për shqyrtimin më të theluar të të dhënave të paraqitura në artiku lin e lajmit.

VLERËSIMI I BURIMEVE DHE PROVAVE

Lajmet e rreme janë bërë më të shpeshta sot dhe është e nevojshme të lexojmë kritikisht për të shmangur shpërndarjen e këtij informacioni në mënyrë të gjerë ose për të vepruar në përputhje me të. Prandaj, aftësia për të zbuluar burimet relevante të provave është thelbësore.

Një nga mënyrat për të zbuluar dhe vlerësuar burimin dhe provat e vërteta është mekanizmi SIFT, i krijuar nga Mike Caufield (shih: Vlerësimi i Burimeve të Lajmeve).

(Ndalo,Hetoni Burimin,Gjeni mbulim më të mirë,Gjurmoni pretendimet, citimet dhe mediat në kontekstin origjinal)

Duke ndjekur mekanizmin SIFT, qëllimi është që lexuesi të mund të rishqyrtojë burimin nga i cili po merr informacionin; të marrë parasysh sa i rëndësishëm është burimi dhe nëse mund të besojë në të; të jetë i aftë të kërkojë burime të tjera që mbulojnë të njëjtin lajm dhe të analizojë sa mirë informacioni i paraqitur korrespondon me situatën reale dhe saktësinë e të dhënave origjinale.

Dallimi Midis Lajmit dhe Mendimit

Nga struktura e përmendur më lart e artikullit të lajmit dhe interpretimi i provave është e dukshme se kur flasim për dallimin mes lajmit dhe mendimit, ne në fakt bëjmë një dallim mes fakteve dhe mendimeve. Lajmi bazohet në fakte që mund të verifikohen dhe të konfirmohen si të vërteta, gjë që nuk është e njëjta gjë me mendimin. Mendimet përcaktohen si qëndrime personale, pikëpamje dhe gjykime të autorit që po shkruan tekstin përkatës lidhur me çështjen që përshkruhet brenda tekstin. Ndryshe nga lajmi, ato konsiderohen si faktikë për shkak të të dhënave të provuara që ato ofrojnë që “[…] përgjigjen pyetjeve të kush, çfarë, ku, kur, pse dhe si […]” (shih Izen 2021).

Dallimi mes lajmit (fakteve) dhe mendimit është thelbësor për ndërtimin e leximit kritik dhe ndihmon lexuesit të kuptojnë më mirë kontekstin e vërtetë të çështjeve për të cilat ata po lexojnë. Për më tepër, ky dallim ndihmon lexuesin të rishqyrtojë mendimet e ekspozuara dhe të mos i marrë ato si një të vërtetë të pandryshueshme.